دستمزدهای نجومی نداشتیم / فراموشی سینمای دفاع مقدس یعنی فراموشی بچه‌های جنگ

به گزارش گروه فرهنگ و هنر سارین، سومین شب از رویداد «اوج هنر» چهارم آذرماه در سازمان هنری رسانه اوج برگزار شد و به تجلیل از جعفر دهقان بازیگر پیشکسوت سینما و تلویزیون ایران اختصاص داشت.

این مراسم با حضور جمعی از هنرمندان، سینماگران و فعالان فرهنگی برگزار شد که از جمله آنها می توان به کمال تبریزی، جلیل فرجاد، جهانبخش سلطانی، محمد فیلی و گل علی بابایی اشاره کرد.

این مراسم با نگاهی گذشته‌نگر به بیش از چهار دهه فعالیت هنری جعفر دهقان آغاز شد، مسیری که از سال‌های قبل از انقلاب و آموزش بازیگری از نوجوانی آغاز شد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی در قالب مشارکت مستمر در آثار مذهبی و تاریخی و سینمای دفاع مقدس ادامه یافت.

دوستی که روی صحنه تمام نشد

در اولین قسمت این برنامه جهانبخش سلطانی به عنوان اولین سخنران روی صحنه آمد و با اشاره به سابقه همکاری طولانی خود با جعفر دهقان از شکل گیری رابطه ای فراتر از همکاری حرفه ای صحبت کرد. وی تاکید کرد که این رابطه در طول سال ها منجر به دوستی عمیق و حتی دیدارهای خانوادگی شده است.

سلطانی با اشاره به کارهای مشترکش با جعفر دهقان از جمله «مردان فرشتگان»، «حضرت یوسف»، «حماسه مجنون»، «سردلبران» و «آتش و شبنم» گفت: همکاری ما تنها محدود به صحنه فیلمبرداری نبود، بلکه درک مشترک از معنا، مسئولیت و نگاه به هنر باعث شد این مشارکت ماندگار شود.

این بازیگر پیشکسوت با اشاره به فضای تولید آثار سینمایی و تلویزیونی در سال های دفاع مقدس، آن دوران را دورانی پر برکت و تاثیرگذار توصیف کرد و افزود: حضور در پشت صحنه آثار آن سال ها برای من پر از خاطره است. جعفر دهقان از جمله هنرمندانی بود که حضور در فیلم ها و سریال ها برایش تجملاتی نبود و هر نقشی را با جان و دل زندگی می کرد.

سلطانی تاکید کرد: جعفر دهقان در کنار چهره هایی چون فرج الله سلحشور و جمال شورجه معنای واقعی فداکاری را در عرصه هنر به نمایش گذاشتند و خود نیز بارها تاکید کرده است که با ساخت فیلم و بازیگری به ارزش ها ادای احترام می کند.

هنرمندی بی ادعا و بی منت

پس از جهانبخش سلطانی، جلیل فرجاد به عنوان دیگر سخنران مراسم پشت تریبون قرار گرفت و سخنان خود را با تمرکز بر جنبه های اخلاقی شخصیت جعفر دهقان آغاز کرد. وی با اشاره به آشنایی و دوستی چندین ساله خود با این بازیگر بیان کرد: اگر بخواهم درباره جعفر دهقان صحبت کنم در ابتدا باید به ماهیت انسانی او اشاره کنم. در تمام سال هایی که با او در ارتباط بودم، یک بار هم ندیدم که پشت سر همکار یا هنرمندی حرفی بزند.

فرجاد «نگفتن» و دوری از حاشیه را از ویژگی های بارز جعفر دهقان دانست و تاکید کرد که این صفای اخلاقی تأثیر مستقیمی بر کیفیت بازیگری او داشته است. وی افزود: در تمام نقش هایی که از جعفر دهقان دیده ام، درک عمیق او از شخصیت به خوبی نمایان است و همین موضوع باورپذیری نقش های او را دو چندان می کند.

این بازیگر باسابقه با طرح این سوال که آیا در رفتار و گفتار جعفر دهقان در حرفه ای پر از موفقیت، نشانه ای از منیت وجود دارد یا خیر، تصریح کرد: پاسخ روشن است; کارنامه او غنی است، اما عاری از ادعا. این ویژگی است که باعث می شود چهره انسانی و هنری او در هر شرایطی زیبا و قابل احترام بماند.

سه اصل مهم بازیگری از نگاه کمال تبریزی

در ادامه این مراسم کمال تبریزی کارگردان سینما و تلویزیون با تاکید بر اینکه تنها برای بزرگداشت جعفر دهقان در این برنامه حاضر شده است، حرف های خود را بر اساس سه ویژگی اساسی این بازیگر استوار کرد.

تبریزی با اشاره به آموزه های استلا آدلر یکی از اساتید برجسته بازیگری در تاریخ سینما گفت: از دیدگاه او یک هنرمند به ویژه یک بازیگر ابتدا باید به تهذیب درونی برسد و نباید با دستمزد و اندازه نقش تعیین شود. این ویژگی امروزه کمتر در بین بازیگران دیده می شود اما جعفر دهقان یکی از مصادیق بارز آن است.

این کارگردان سینما ظرافت درونی را عامل اصلی قدرت بازیگری دانست و افزود: این نگاه باعث می شود بازیگر نقش را از درون زندگی کند نه اینکه صرفاً آن را اجرا کند.

تبریزی در بخشی دیگر از صحبت های خود به تجربه همکاری با جعفر دهقان در سریال «سرزمین مادری» اشاره کرد و گفت: بازی او در این سریال در فصول مختلف تحول شخصیتی جدی داشت. بدون اغراق اگر به جای جعفر دهقان بازیگر دیگری انتخاب می شد این نقش به این کیفیت نمی رسید. او عملا دو نقش متفاوت را با قوامی باورپذیر ایفا کرد.

وی سومین ویژگی جعفر دهقان را روحیه همکاری و در اختیار داشتن پروژه دانست و تصریح کرد: تقریبا همه کسانی که با جعفر دهقان کار کردند احساس رضایت داشتند. راحتی او با گروه، عشق به کار و فروتنی اش چیزی است که در سینمای امروز کمتر دیده می شود.

پس از صحبت های تبریزی، کلیپی حاوی قسمت هایی از صحبت ها و خاطرات جعفر دهقان پخش شد که مورد استقبال حاضرین قرار گرفت.

تفاوت سنی مانع دانش آموزان نشد

در قسمت بعدی این مراسم محمد فیلی به روی صحنه آمد و با اشاره به سابقه همکاری خود با جعفر دهقان از تجربه دوران دانشجویی خود با وی گفت. وی با بیان اینکه فیلی با وجود حدود 20 سال اختلاف سنی از جعفر دهقان آموخت، تاکید کرد: صبر، آرامش و عشق به کار را از او آموختم.

وی افزود: من در شش یا هفت پروژه سینمایی و تلویزیونی با جعفر دهقان همکاری کردم و در تمام این سال ها ندیدم که از او ناراضی باشد. او با عشق کار می کند و هم به کار خود و هم به مردمش علاقه مند است.

سینمای پس از انقلاب و شکل گیری نگاه متعهدانه

گل علی بابایی دیگر سخنران این مراسم با نگاه تاریخی تری به جایگاه جعفر دهقان نگاه کرد. وی با اشاره به فضای سینمایی نسل اول انقلاب گفت: برای ما که نوجوانان و جوانان آن زمان بودیم، سینمای قبل از انقلاب عمدتاً محدود به فیلم فارسی بود، اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی با شکل گیری اندیشه و هنر اسلامی با هنرمندانی چون جعفر دهقان و فرج الله سلحشور ارتباط برقرار کردیم.

بابایی تاکید کرد: خیلی زود نسل جدیدی از هنرمندان انقلابی دست به کار شدند تا سینمایی بسازند که علاوه بر جذابیت، عمق و معنای هنری داشته باشد. وی جعفر دهقان را از جمله بازیگرانی دانست که در نقش های مختلف همواره نوعی «شیرینی و صداقت» را به آثار نمایشی تزریق کرده است.

مراسم بزرگداشت و اهدای یادبود

در ادامه مراسم مراسم رسمی تجلیل از جعفر دهقان با حضور کمال تبریزی، جلیل فرجاد، محمد فیلی، گل علی بابایی و جهانبخش سلطانی برگزار شد و حسین قرایی به نمایندگی از سازمان هنری رسانه اوج هدیه ای را به این بازیگر پیشکسوت اهدا کرد.

دفاع مقدس، فیلمی که به فراموشی سپرده شد

در قسمت پایانی این مراسم جعفر دهقان روی صحنه حاضر شد و به بیان دیدگاه ها و خاطرات خود پرداخت. وی با اشاره به آغاز فعالیت هنری خود در سن 12 سالگی قبل از انقلاب و شاگردی سعید کشنفلاح، مسیر حرفه ای خود را مرور کرد و گفت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی وارد عرصه هنر شدیم و در سال 1360 در اولین فیلم سینمایی خود بازی کردم.

دهقان با تاکید بر اولویت دادن به سینمای دفاع مقدس در سال های اولیه فعالیت، افزود: پس از پایان جنگ تحمیلی سینمای دفاع مقدس به تدریج به فراموشی سپرده شد. من معتقدم فراموشی این سینما یعنی فراموشی بچه های جنگ.

حقوق های نجومی نداشتیم

این بازیگر پیشکسوت با اشاره به شرایط کاری و مالی نسل خود تصریح کرد: حقوق های میلیاردی و نجومی نگرفتیم. دستمزدها همچنان در حال افزایش بود، اما هرگز به ارقام امروزی نرسید. فقط در حدی بود که می توانستیم زندگی خود را بگذرانیم.

دهقان با انتقاد از بی توجهی مسئولان به هنرمندان پیشکسوت گفت: گاهی فقط در مناسبت های خاص هدایایی ارسال می شود که هیچ فایده ای برای ما ندارد. به جای این چیزها باید از ما استفاده کرد. عدم استفاده منجر به افسردگی، فرسودگی شغلی و حتی فروپاشی روانی می شود.

وی در پایان با تاکید بر اهمیت صداقت در سینما گفت: زندگی ما به بن بست رسیده اما به لطف خدا هرگز پاره نشده است. من همیشه به خودم گفته ام که صداقت از هر چیزی مهمتر است. چیزی که امروز در حال محو شدن است. امید من و نسل ما به نسل جوان است.

سومین شب از رویداد «اوج هنر» به مناسبت بزرگداشت هنرمند پیشکسوت جعفر دهقان، سه شنبه 4 آذر 1404 در کافه نخلستان سازمان هنری رسانه اوج برگزار شد.