فعال شدن کریدور شمال–جنوب؛ اهرم جدید قدرت ایران و روسیه

به گزارش خبرنگار بین الملل سارین، کارشناسان معتقدند کریدور شمال – جنوب می تواند در درازمدت به مسیرهای شرق – غرب متصل به چین و اروپا متصل شود و شبکه حمل و نقل یکپارچه اوراسیا ایجاد کند. برای روسیه این مسیر جایگزینی پایدار برای مسیرهای دریایی محدود است و برای ایران این پروژه فرصتی برای تبدیل جغرافیا به قدرت، درآمدزایی و افزایش نفوذ استراتژیک در منطقه و فراتر از آن خواهد بود.

«نیوزویک» در گزارش تحلیلی خود درباره راه اندازی این پاساژ نوشت: روسیه به سرعت در حال گسترش «کریدور بین المللی حمل و نقل شمال-جنوب» (INSTC) است که یک شبکه چندوجهی برای تجارت است که شامل روسیه، آسیای مرکزی، ایران و هند است و شمال اروپا را به جنوب آسیا متصل می کند. برای مسکو، این کریدور یک شریان استراتژیک حیاتی است. مسیری که به کالاها و انرژی روسیه اجازه می دهد از مسیرهای دریایی طولانی و ناامن دریای سیاه، کانال سوئز و دریای سرخ اجتناب کنند.

دلیل اهمیت این پروژه این است که بخش قابل توجهی از صادرات روسیه در حال حاضر از طریق دریای سیاه انجام می شود. این مسیر توسط ترکیه کنترل می شود و سپس از دریای مدیترانه، کانال سوئز و دریای سرخ می گذرد. این مسیر از نظر مسافت، زمان، هزینه و مواجهه با تحولات ژئوپلیتیکی چالش هایی را به همراه دارد.

کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال-جنوب مسیر جایگزینی را ارائه می‌دهد که به موجب آن محموله‌های روسیه از طریق ریل به بندر باکو و سپس از طریق شمال ایران، با استفاده از راه‌آهن رشت – آستارا به بندرعباس در خلیج فارس منتقل می‌شوند. از بندرعباس امکان انتقال کالا به هند و سایر کشورهای جنوب آسیا وجود دارد. این مسیر زمان انتقال کالا را نسبت به مسیرهای سنتی کاهش می دهد.

در واقع روسیه این کریدور را راهی برای کاهش وابستگی خود به مسیرهای دریایی موجود در نظر گرفته است.

به نوشته این نشریه آمریکایی، ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در گفت و گوی اختصاصی با مسعود مزیکیان، رئیس جمهور ایران، درباره پیشرفت راه آهن رشت – آستارا پرسیده است. این قطعه حیاتی به طول 162.5 کیلومتر است که شبکه ریلی روسیه را مستقیماً به بندرعباس در جنوب ایران متصل می کند. پزشکان گفتند: من هر هفته این پروژه را پیگیری می کنم. این نشان دهنده وزن استراتژیک این طرح برای هر دو کشور است.

کریدور حمل و نقل بین المللی شمال به جنوب از مسیرهای مختلفی می گذرد که شامل کشورهای قزاقستان، ترکمنستان و جمهوری آذربایجان می شود و عبور از دریای خزر نیز بخشی از این شبکه است. این کریدور در نهایت شهرهای شمالی روسیه را به بنادر هند از جمله بمبئی متصل می کند و زمان ترانزیت را در مقایسه با مسیر کانال سوئز کاهش می دهد.

بر اساس این تحلیل، ایده این کریدور از دهه‌ها پیش مطرح شده بود، اما به دلایلی از جمله تمرکز برخی کشورها بر درآمدهای نفتی، اولویت‌بندی محدود و مخالفت برخی کشورها با افزایش نقش ترانزیتی ایران، پیشرفت آن با تاخیر مواجه شده است. در حال حاضر بیش از 106 کیلومتر از خط ریلی رشت – آستارا تکمیل شده و مقامات روسیه و ایران پیگیر اجرای آن هستند.

در واکنش به این موضوع، آمریکا اعلام کرده است که تحولات مربوط به کریدور شمال-جنوب را زیر نظر دارد. مقامات آمریکایی از افزایش نقش ایران در این مسیر ابراز نگرانی کرده اند زیرا می گویند این موضوع می تواند بر اجرای تحریم ها و توازن نفوذ منطقه ای تاثیر بگذارد. با وجود این اظهارات، تحریم ها همچنان پابرجاست و توسعه کریدور ادامه دارد.

در بخش پایانی این گزارش آمده است: کریدور حمل و نقل بین المللی شمال-جنوب در نهایت می تواند به مسیرهای شرق-غرب که چین و اروپا را به هم متصل می کند وصل شود و شبکه ریلی و دریایی اوراسیا یکپارچه را تشکیل دهد. برای روسیه، این کریدور جایگزینی پایدار برای مسیرهای دریایی محدود آن است. برای ایران، این پروژه جغرافیا را به قدرت تبدیل می کند و نفوذ و درآمد استراتژیک ایجاد می کند. برای ایالات متحده و دیگر قدرت‌های غربی، این فرآیند چالشی است “برای متعادل کردن منافع تجاری با سیاست تحریم؛ در حالی که مسکو و تهران در حال گسترش کریدوری هستند که می‌تواند لجستیک جهانی و پویایی قدرت منطقه‌ای را متحول کند.”